پژوهشكده تحقيقات اسلامى سپاه

218

پژوهشى در مقتلهاى فارسى ( فارسي )

ميدان ، پيكر مجروح علىّ اكبر را به سمت سپاه كوفه برد ، ( فَاحْتَمَلَه الَى العَسْكَر ) و اين بود كه علىّ اكبر را قطعه قطعه كردند ( ر . ك : رياض القدس ، صدرالدّين واعظ قزوينى ، ج 2 ، ص 21 ) . « 1 » و در مورد « مهر كربلا » در « فرهنگ عاشورا » مىخوانيم : مهر ، قطعه‌اى است كوچك از گِل ، معمولًا به شكل مكعّب مستطيل يا استوانه‌اى كه نمازگزاران بر زمين نهند و به جاى خاك ، پيشانى به هنگام سجده بر آن گذارند ، مُهر و تسبيحى كه از تربت سيّد الشّهدا ساخته شود و بر آن نماز ، يا با آن ذكر گفته شود ، فضيلت بسيار دارد . امامان و اولياء و علماء چنين مىكردند . امام صادق ( ع ) سجده بر تربت امام حسين ( ع ) مىكرد و مىفرمود : « السّجود على تربة الحسين ( ع ) تخرق الحجب السّبع » سجده بر تربت حسينى ، حجاب‌هاى هفتگانه را كنار مىزند . . . . « 2 » تحقيقى كه در مورد « غُل جامعه » در « فرهنگ عاشورا » آمده ، خواندنى است : غُلّ ، طوق آهنى و بند است كه در فارسى غُل « مخفّف » گويند . بند گردن و بند دست ، طوق آهنى يا دوالى است كه در گردن و يا دست قرار دهند . « غُل جامعه » نوعى غُل كه دستها را به گردن بندد ، بندى كه دستها را به گردن جمع مىكند . ( هو القيد الّذى يجمع اليمين والعنق ) ( رك : لغت نامهء دهخدا ) « غُل جامعه » طوقى آهنين و سنگين ، كه در دوران ساسانى به كار مىرفت و توسّط پدر عمر سعد در نبرد با ايرانيان به غنيمت گرفته شده بود . در دوران اسارت اهل‌بيت ( ص ) دستهاى امام سجّاد ( ع ) با زنجير به گردنش بسته شده بود . از جملهء كسانى كه اسراى اهل‌بيت را در كوفه ، در محلّهء كُناسه ديده و امام سجّاد ( ع ) را سوار بر شتر بى روپوش مشاهده كرده كه از گردن او در اثر غُل جامعه خون مىآمده « مسلم جصّاص » بوده كه در آن ايام به تعمير و سفيدكارى قصر دارالاماره مشغول بوده است . « 3 » 2 - 29 . بررسى محتوايى « فرهنگ عاشورا » كتاب « فرهنگ عاشورا » از كتب مرجع عاشورايى است و مؤلّف آن با استناد به متون روايى ، تاريخى و لغت آن را فراهم آورده است .

--> ( 1 ) . همان ، ص 318 . ( 2 ) . همان ، ص 439 - 440 . ( 3 ) . همان ، ص 334 - 335 .